انجمن مهندسی بهره وری صنعت برق ایران

به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل، با تشدید ناترازی برق در ساعات اوج بار تابستان و پیامدهای اقتصادی ناشی از محدودیت مصرف انرژی برای صنایع تولیدی، رویکردهای سنتی احداث نیروگاه‌های حرارتی پرمصرف یا توسعه فیزیکی پرهزینه خطوط انتقال، به تنهایی پاسخگوی شتاب تقاضای کشور نیست. در این چارچوب، بهره‌گیری از ابزارهای فناورانه هوشمند و بازیابی اگزرژی حرارتی اتلافی در مبادی مصرف، کارآمدترین، سریع‌ترین و اقتصادی‌ترین راهکار ملی به شمار می‌رود.

بر همین اساس، کمیته مشترک علمی «انجمن مهندسی بهره‌وری صنعت برق ایران (IEIPE)» و «انجمن مدیریت بهره‌وری ایران (IPMA)» پس از ماه‌ها مذاکرات تخصصی و انعقاد تفاهم‌نامه‌های بین‌المللی، اجرای دو بسته انتقال فناوری پیشرفته را با هدف حل مسائل مبرم زیرساختی شبکه برق و صنایع انرژی‌بر کشور کلید زدند:

بخش اول: طرح ملی انتقال دانش فنی سامانه دوقلوی دیجیتال فیزیک‌آگاه (PINN) و ریتینگ حرارتی پویای دارایی‌های شبکه (DTR)

این طرح با همکاری پژوهشکده بین‌المللی مدیریت دارایی‌های برق و سامانه‌های دیجیتال (GIPAM-DES - مستقر در زوریخ و فرانکفورت) و با مشارکت شرکت‌های دانش‌بنیان تخصصی و شرکت برق منطقه‌ای تهران به مرحله اجرا درآمده است.

ابعاد و ویژگی‌های کلیدی این فناوری:

1. پایش فرسودگی ناوگان ترانسفورماتورها و پیشگیری از انفجار: ناوگان ترانسفورماتورهای قدرت شبکه با میانگین سنی بالا در اوج بار با تنش‌های حرارتی شدیدی مواجه می‌شوند. این سامانه با تلفیق معادلات فیزیکی ترمودینامیک و یادگیری عمیق برخط (Physics-Informed Neural Networks)، دمای داغ‌ترین نقطه سیم‌پیچ (Hot-Spot) و وضعیت تخریب عایق کاغذی را پیش‌بینی و مانع خروج ناگهانی و حوادث فاجعه‌بار ترانسفورماتورها می‌شود.
2. افزایش ۱۵ درصدی ظرفیت بارپذیری شبکه انتقال (DTR): برخلاف ریتینگ استاتیک و محافظه‌کارانه سنتی، فناوری ریتینگ حرارتی پویا با سنجش شرایط آب‌وهوایی واقعی (سرعت باد، تابش و دمای محیط)، به شبکه اجازه می‌دهد در گلوگاه‌های بحرانی تابستان بدون نیاز به احداث خطوط یا دکل‌های جدید، تا ۱۵ درصد توان بیشتری را عبور دهد.
3. انطباق با استاندارد ISO ۵۵۰۰۰: پیاده‌سازی متدولوژی بین‌المللی شاخص سلامت دارایی (Health Index) جهت هدایت بهینه اعتبارات تعمیراتی و نوسازی صنعت برق کشور.

بخش دوم: طرح ملی انتقال فناوری توربوژنراتورهای چرخه رنکین آلی (ORC) در بازیافت حرارت اتلافی صنایع

این طرح با همکاری فدراسیون بین‌المللی انرژی پایدار و کربن‌زدایی اوراسیا (ESEIDA - وین/ژنو)، کارگروه توربوماشین‌های دانشگاهی سوئیس و با مشارکت صنایع بزرگ فولاد و سیمان کشور آغاز شده است.

ابعاد و ویژگی‌های کلیدی این فناوری:

1. استحصال برق پاک از حرارت دودکش‌ها: در مجتمع‌های فولادی و صنایع سیمان، بیش از ۴۰ درصد انرژی حرارتی ورودی کوره به صورت گازهای داغ در دمای ۱۵۰ الی ۳۵۰ درجه سانتی‌گراد در جو هدر می‌رود. توربین‌های بخار سنتی در این دماها فاقد کارایی اقتصادی هستند، در حالی که توربوژنراتورهای ORC با بهره‌گیری از سیالات آلی با نقطه جوش پایین، این انرژی را با راندمان بالا بازیافت می‌کنند.
2. تولید ۱۲ مگاوات برق پایدار خودتأمین بدون مصرف سوخت: راه‌اندازی این پایلوت، سالانه بیش از ۷۰ میلیون کیلووات‌ساعت برق مطمئن خودتأمین در اختیار مجتمع‌های صنعتی قرار می‌دهد که گامی عملیاتی در رفع قطعی برق صنایع در پیک تابستان و حفظ استمرار تولید است.
3. مهار ردپای کربن و پایداری صادرات: اجرای این پروژه سالانه بیش از ۸۵ هزار تن از انتشار گازهای گلخانه‌ای CO۲ را کاهش داده و صنایع صادرات‌محور را برای عبور از موانع تعرفه کربن اروپا (EU CBAM) آماده می‌سازد.

نقش راهبردی و غیرتجاری انجمن‌های علمی در اجرای طرح‌ها:

بر اساس اساسنامه و مأموریت بنیادین انجمن‌های علمی مصوب وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، هر دو انجمن در جایگاه مستقل و حاکمیتی:

• ناظر عالی و داور مستقل علمی (Independent Academic Supervisor)
• صحه‌گذار فنی الگوریتم‌های محاسباتی و مدل‌های ترمودینامیکی
• ممیز رسمی استانداردهای مصرف انرژی (ISO ۵۰۰۰۱) و مدیریت دارایی (ISO ۵۵۰۰۰)
• مرجع تدوین استانداردهای ملی و دستورالعمل‌های بهره‌برداری بومی
  ایفای نقش می‌نمایند و فارغ از تعارض منافع تجاری، کیفیت علمی و انتقال اصیل دانش فنی به جامعه مهندسی کشور را تضمین می‌کنند.

فراخوان همکاری با متخصصان، دانشگاهیان و مدیران صنایع:

دبیرخانه مشترک انتقال فناوری انجمن‌های علمی از کلیه اساتید دانشگاه، پژوهشگران، مهندسان مشاور و مدیران انرژی صنایع دعوت می‌نماید جهت آشنایی بیشتر با ابعاد فنی طرح‌ها، دریافت خلاصه‌پروپوزال‌های تخصصی و مشارکت در کارگروه‌های فنی و کارگاه‌های آموزشی، به پرتال رسمی انجمن مراجعه کرده یا با نشانی پست الکترونیک tech-transferiranipa.com مکاتبه فرمایند.